Би Чингис биш, түүний байгуулсан гавьяа минийх биш, гэхдээ…

2010/12/15
Share |
Хүмүүс:
Би Чингис биш, түүний байгуулсан гавьяа минийх биш, гэхдээ…

Дэлхийн судлаач, эрдэмтдийн бүтээлээс XIII зууны үеийн Монголын эзэнт гүрнийг хоёр өөр цонхоор харсан, хэт туйлширсан хандлага ажиглагддаг.  Нэг хэсэг нь эвдэн бусниулагч, хэрцгий балмад, талын зэрлэг нүүдэлчид гэж үздэг.
Харин нөгөө зарим нь тэр үед Чингисээс өөр хүн байгаагүй, Монголоос өөр улс оршоогүй юм шиг сэтгэдэг. Хэтэрхий сайн эсвэл хэт муу зүйл гэж хаана ч байхгүй. Түүх бол уран зохиол биш. Түүх бол түүх. Түүхийг түүх чигээр нь үлдээнэ гэдэг агуу. Учир нь түүх өөрөө хэтэрхий бодитой, хэтэрхий энгийн, бас хэтэрхий нандин хуудас. Сая гаруйхан хүнтэй Монгол гэнэт л дэлхийн талыг эзэлсэн тэр агшныг юу гэж тодорхойлох вэ.
Тэр үеийн Монголчууд сая гаруйхан байсан гээд бодохоор бүр ч итгэмээргүй. Гумилевийн эрчимт хүчний онолоор түүхийн тодорхой нэг цаг үед тодорхой нэг газарт энергийн төвлөрөл бий болох хуультай. Тэр төвлөрөл нь Төв Азийн өндөрлөгт орших Монголд XIII зуунд тохиосон. Дээр нь задарч бутарч хүч нь сульдсан, зовлон үзсэн овог аймгуудын хувьд нэгдэх гэсэн сэтгэлгээ хүчтэй бүрэлдэж байсан нь эзэнт гүрэн бүрэлдэхэд ташуур өгсөн нь тодорхой.
Ганц эзэнт гүрэн ч биш байгалиас өгсөн энэ эрч хүч өгөгдлөөрөө хүн төрөлхтний түүхэнд арилахааргүй тамга дарсан үндэстэн өчнөөн бий. Өнөөдөр Европ соёл илүү хүч нөлөөтэй байна. Тухайн үед Ази, Европ гэсэн хоёр дэлхий байсан. Дэлхий гэсний учир нь энэ хоёр том соёл бие биеэсээ хамааралгүй оршин тогтнож байсан юм. Тодруулж хэлбэл өөр, өөрийн гэсэн үнэ цэнэтэй хүчирхэг хоёр тив байв.
Тэр үед Дорно хүчирхэг байсан. Яг энэ суурин дээр байгальтайгаа дэндүү сайн зохицон амьдарч сурсан, Гумилевын тодорхойлсон шиг байгалиас өгсөн энергийн төвлөрлийг чинээнд нь тултал зөв авч чадсан улс үндэстэн л хамгийн тод гялалзах боломжтой байсан. Яг тэр үед нөгөө хувьсгалын тохироо бүрдэнэ гэдэг шиг гарч ирсэн улс бол Монголчууд. Түүнээс биш зүгээр л нэг хэдэн зэрлэгүүд гарч ирээд уулгалан дайрч, бүхнийг орвонгоор нь эргүүлчихээгүй. Ямар нэг ид шид биш, ийм л шалтгаанаар Монгол дэлхийн соёл иргэншлийн хүчирхэг төв болж чадсан.
Их Монголын түүхээс бас нэг асуулт хариу нэхдэг. Тэр үед Чингисийн Монгол дэлхийд Их гүрний үүргээ биелүүлж чадсан уу? Хүчтэй нь буурайгаа дагуулж амьдардаг, нөмөр нөөлгөндөө багтааж оршдог нь хөгжлийн хууль. Чингис хаан зүгээр л нэг дарангуйлагч, бусниулагч байв уу, эсвэл… гэсэн асуултын зөв хариуг эндээс төвөггүй олчих боломжтой. Хоёр хөршөөрөө жишээ авъя. XIII зууны Орос улс. Бутарч хуваагдсан вант улсууд нь 100 гаруй жил байлдаж сульдсан, задрахын даваан дээр тулсан орон байлаа.
Харин Хятад улс хойд, өмнөд гэж хоёр хуваагдсан, бие биеэ хөнөөхийн ирмэгт тулсан тийм орон байв. Хэн Оросын нийгмийг өөрийн орны загвараар аравт, зуут мянгатын ангилалд оруулж, хүн амыг нь тоолж, татварын систем нэвтрүүлж, мөнгөн зоос цутгаж Москва төвт улсыг бий болгосон бэ, чухам ямар үндэстэн бие биеэ хөнөөхөд ойрхон байсан Хятадыг нэгтгэж Их Юань улсыг байгуулав? Үүнийг их гүрний түүхэн үүрэг гэх үү? өнөөдөр Хятад, Орос Улс маргах аргагүй дэлхийн гүрэн. Уг суурь нь тэртээ XIII зуунд тавигдсан нь бас түүхийн мэтгэх аргагүй үнэн.
Монголчуудын Европ руу, бага, дундад, баруун өмнөд Азид явуулсан аян дайн, тэдний байгуулсан хоёр тив дамнасан эзэнт гүрэн хүн төрөлхтний өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлж чадсан гэдгийг түүхийн атираа нугалаа бүрээс уншиж болно.
Пирамидын хуулийн үүднээс аваад үзсэн ч гэсэн Монголчууд оргил руу ингэж тэмүүлэх нь гарцаагүй байсан. Ромын Цезарь, Хүннүгийн Аттила, Монголын Чингис, Оросын Петр I бүгд л пирамидын орой руу тэмүүлсэн. Онцолж хэлэхэд пирамидын орой арай илүү дөхөж очсон нь Чингис. Тэд харгис хэрцгийдээ, эрх мэдэл, өндөр суудалд дурласандаа ингэжтэмүүлээгүй.
Хууль нь тийм. Пирамидын хуулийг энгийнээр тайлбарлавал пирамидын суурь буюу эхлэл хэсэгтээ тэмцэлдэнэ, эвдрэлцэнэ. Орой руугаа ойртох тусам нягтарна. Гэхдээ оргилд тийм ч удаан оршдоггүй. Дахиад л задрал бутрал…тэгснээ эргээд нягтрал…
Хөгжлийг пирамидаар зураглавал нэг иймэрхүү. Хүчтэй улс нь хүчгүйгээ улан дороо гишгэж, дахин өндийхөөргүй болгодоггүй. Харин улс нь улсаараа байх таатай нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг. Тэд түүхийн өмнө ийм үүрэг хүлээсэн байдаг. Их гүрэн гэдгийн утга учир, үнэ цэнэ нь энд л нуугддаг. Үеийн үед их гүрнүүд оршсоор байсан.
Баруун, зүүн Монголчуудыг биесээ мөхөөх аюулаас аварч үлдсэн Манж Чин улс, өнгөлсөн зууны дунд үеэс эцэс хүртэл дэлхийн аль л түгшүүртэй хэсэгт цэргээ илгээж байсан ЗХУ, энхийг сахиулах цэргүүдээ асуудалтай хэсэг рүү илгээж байгаа өнөөдрийн АНУ бүгд л их гүрний түүхэн үүргээ гүйцэтгэж байгаа улс. Гэхдээ дэлхийн олон улсаас тун цөөхөн нь их гүрэн байж чадсан. Тэдний нэг нь Монголчууд. Монголчуудын хувьд том бахархал, бас том хариуцлага.
Бид их гүрний тасархай гэж өөрсдөөрөө бахархдаг. Цээжээ дэлддэг. Гэхдээ зүгээр л нэг омгорхол, хөөрцөглөл учир мэдэх хүмүүст, тэр дундаа гадныханд ямар харагддаг бол. Шуудхан хэлэхэд тийм ч гоё бахархалтай санагддаггүй.
Бид дэлхийг гайхшруулах юу хийж байгаа билээ. XX зуунд л хүн төрөлхтний гаргаж авсан сэлмийн хатаалгыг долоон зууны өмнө Монголчууд хийсэн. Гэхдээ бид биш. Бидний өвөг дээдэс хийсэн. Биддэлхий мөрдөхөөр тийм төгс нийгмийн зохион байгуулалтыг бүтээгээгүй. XIII зууны үеийн Монголчууд л хүн, ам, газар нутгаа төв, зүүн, баруун гэж хувааж, аравт, зуут, мянгат, түмэтийг зохион байгуулсан.
Дэлхийн түүхэнд байгаагүй том, урт хугацаанд үргэлжилсэн хайгуулын тулалдаан байлдааныг бид биш Зэв, Сүбэдэй нар хийсэн. Галт зэвсгийг Европт бид биш XIII зууны үеийн нүүдэлчид нэвтрүүлсэн. Хубилай Бээжинг, Хулугу Дайрин хотыг байгуулсан.
Нэг нь 216 копейк болдог мөнгөн рублийн зоосыг Оросын бүх мужид хэрэглэсэн улс бол XIII зууны үеийн Монгол. XXI зууны үеийн Монгол дэлхийн хэмжээнд гэж яригдах энэ дайны алхмуудыг хийж чадсан уу. Бахархаж, омгорхохоосоо өмнө ингэж бодлогоширмоор санагддаг. Мэдээж үйлдвэрлэл хөгжсөн эрин зуунд энэ чиглэлээр онцгойрно, Монголын гэх тодотголтой нээлт хийнэ гэдэг итгэж үнэмшиж, эргэлзэлгүй алхахаар жим биш.
Америк жинс өмсч, Япон машин унаж, Солонгос компьютер товшиж, Сваровскийгоор гангарах нь тодорхой. Гэхдээ их гүрний тасархай гэдэг утгаараа, зэлээ хураагаагүй дэлхийд ганц нүүдэлчдийн удам гэдэг тодотголоороо, байгальдаа ойр өссөн төрөлхийн өгөгдлөөрөө монголчууд авах юм ихтэй улс.
Хэн ч бий болгоогүй баялагийг оюунаараа бүтээх боломж Монголчуудад бий. Яагаад дэлхийн их сургуулийн эрдэмтэн мэргэд, Монголд гаднаас ирж буй багш, мэргэжилтнүүд Монгол залуусын гайхалтай ой тогтоолт, ямар ч юмыг түргэн чадамгай сурдаг чадварыг гайхаад байдаг юм бэ гэдгээс л бидний бахархал эхэлнэ. Бид Чингис биш, түүний байгуулсан гавьяа биднийх биш, гэхдээ XIII зууны үеийн Монголчуудын үр удам нь бид. Тэдний ген, тэдний чадвар, тэдэнд байгалиас өгсөн өгөгдөл бидэнд бий. Тэр утгаараа бид их гүрний тасархай.
Гумилевийн онолд XIII зууны үед Монголчуудад ирж байсан эрчим хүч 800-1100 жилийн дараа дахин ирнэ гэсэн дүгнэлт бий. Тэр хүч сэлэм эргүүлэхэд зарцуулагдахгүй нь тодорхой. Харин оюунаараа онцгойрч, оюунаараа байлдан дагуулахад зарцуулагдана. Тийм цаг ойрхон гэдэгт эргэлзэхгүй байна.
Цаашдаа Ази, Европын хүчирхэгжин мандсан улс үндэстнүүд их гүрний түүхэн үүргийг ээлжлэн гүйцэтгэсээр байх зүй тогтолтой ч Азийн, Дорно дахины улс үндэстнүүд тэрхүү түүхэн үүргийг ил үү далайцтай түлхүү авч явна гэсэн эрдэмтдийн төсөөлөл бий.
Учир нь хүн төрөлхтний соёл иргэншил дорноос эхэлж, өрнөөр дамжин эргээд Ази төвт соёл иргэншлээр өндөрлөх зүй тогтолтой гэсэн үзэл байдаг. Тэр цагт Монголчууд Азидаа оюуны чадвараараа онцгойрсон улс байхыг үгүйсгэсэн үзэл хаана байна?

Танд манай нийтлэл таалагдаж байвал LIKE дараарай!
Сэтгэгдэл
Merziuz 87do3I http://pills2sale.com/ viagra online
IP:5.188.211.16  2020-11-14 07:39:01
Andre I”m on business famciclovir 500 prezzoSo what if it’s not ready on the first day. They have three months to sign up. Why all the hoopla? People can still check plans online and give it some thought before selecting what’s best for them.
IP:5.188.211.35  2020-11-16 07:13:05
Micheal Do you know each other?pepcid complete pulled off shelvesAdd it all up, and over the past 40 months, our businesses have created 7.2 million new jobs. This year, we are off to our strongest private-sector job growth since 1999. And because we bet on this country, foreign companies are, too. Right now, more of Honda’s cars are made in America than anywhere else. Airbus will build new planes in Alabama. Companies like Ford are replacing outsourcing with insourcing and bringing more jobs home. We sell more products made in America to the rest of the world than ever before. We now produce more natural gas than any country on Earth. We’re about to produce more of our own oil than we buy from abroad for the first time in nearly 20 years. The cost of health care is growing at its slowest rate in 50 years. And our deficits are falling at the fastest rate in 60 years.
IP:5.188.211.35  2020-11-16 07:57:23
Garland I”m sorry, I”m not interested se puede comprar aciclovir sin receta medicaI can’t think who else would and, as he is kind and generous, it’s exactly the kind of thing he’d do. So I am about to go and thank him profusely when a text pings through. ”Hope you had a great time in the water! PS made you a pie from the sea. It is in the fridge.”
IP:5.188.211.35  2020-11-16 08:41:25
Errol I work with computers 50mg dbol 6 weeks“I admit that Summers and others have been right. Absolute austerity is not good, now the question is whose resources are we going to take away to give to stimulus effort? I think we need some volunteers.”
IP:5.188.211.35  2020-11-16 09:30:20
Rogelio I love the theatre buy levitra After shelling out more than $10 billion on acquisitions inrecent years, the Swiss group is now focusing on integratingthose purchases, which include U.S. groups Baldor and Thomas &Betts as well as solar energy company Power One.
IP:5.188.211.13  2020-11-17 03:24:10
Isabella I”m doing a phd in chemistry naproxen 375mg la thuoc giSo — assuming Nicks wants to stay, which he hasn’t said — they really can’t afford to let him hit free agency. But they might not be able to afford to stop him. They can’t afford to lose him, but they might not be able to afford to keep him either.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 14:11:32
Antione Could I have , please? meloxicam 7.5 mg get you highThey”re also serving districts that are increasingly white. After redistricting and the 2012 election, according to The Cook Political Report, the average Republican congressional district went from 73 percent white to 75 percent white. And even as Hispanics have emerged as America”s fastest-growing demographic group, only about one-tenth of Republicans represent districts where the Latino population is 25 percent or higher.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 17:22:19
Lucky Children with disabilities testosterone cypionate 200 mg/ml intramuscular oilProsecutors built their case against SAC with help fromseveral former employees - including Noah Freeman, Jon Horvath,Donald Longueuil and Wesley Wang - who pleaded guilty to chargesof criminal insider trading.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 18:09:49
Gilbert I”d like to cancel this standing order can paxil cause tension headachesMaiko Kuzunishi, a US-based graphic designer, says Ponoko enabled her to transform her bamboo-clock-making business from a bedroom-based hobby into a global business, shipping products all around the world and turning over hundreds of thousands of dollars a year.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 18:56:20
Hannah I”ll put him on fallout new vegas crash saveNew York is naturally home to the best and brightest young minds — from a young chef who’s cooking for Gordon Ramsay on TV, to an award-winning digital animator who’s already directed his first Off -Broadway play. Both are under 14 .
IP:5.188.211.24  2020-11-17 21:17:22
Patrick Why did you come to ? tadacip funkarRob Glaser, who returned to the company he founded as interim CEO last year, said the new RealPlayer Cloud offering would leverage the still-large installed base of RealPlayer personal computer video software, and potentially establish the platform for a new push into media content and other services.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 22:04:07
Jozef magic story very thanks amlodipine besylate 10 mg hair loss”Consciousness can grow and shrink,” said Dr. Marcello Massimini, a neurophysiologist at Italy”s University of Milan who led the research to quantify just how much that is happening under different circumstances.
IP:5.188.211.24  2020-11-17 22:50:32
Myles I”ll put her on trend micro removal tool without passwordThe deal also signals a new aggressiveness at Etisalat,which had slowed down its pace of dealmaking after an aggressiveshopping spree that saw it spend about $12.6 billion onacquisitions between 2004 and 2009.
IP:5.188.211.24  2020-11-18 07:28:40
Efren Punk not deadwhat is lamictal xrSeems like the only time you here from the NAACP is when it’s a Black guy killed by a White guy. What about all the recent black on white crime. What about the 10,000 Blacks killed each year in this country by other Blacks. Al and Jessie will be race baiting again on this one then they will slither back into the shadows. Are there any truly righteous leaders out there to take up the cause of racism? Please come forward. Your country needs you…badly
IP:5.188.211.24  2020-11-18 09:15:42
Jerrold I live here trunature prostate plus health complex costcoThe Yankees desperately need the win, obviously. Their mantra, after zipping off 10 wins in 12 games before Friday’s loss, is to continue winning series, believing if they do that the rest of the math will work itself out.
IP:5.188.211.24  2020-11-18 10:00:50
Lanny I like watching football baobab fruit powder amazon Britain”s AAIB said on Saturday there was extensive heatdamage in the upper portion of the rear fuselage. The damage wasfar from the batteries and ”there is no direct evidence of adirect causal relationship”, it said.
IP:5.188.211.24  2020-11-18 13:07:09
Katelyn Directory enquiries generic metoprolol erThe situations in North Korea and Nazi Germany were not”exactly analogous”, he said. But ”an image flashed across mymind of the arrival of Allied soldiers at the end of the SecondWorld War and the discovery of prison camps ... in the countriesthat had been occupied by the Nazi forces.”
IP:5.188.211.24  2020-11-18 13:54:44
Malcolm Could you ask him to call me? is valacyclovir cheaper than valtrexThe researchers concluded that the prinias appeared to use a dual strategy to sort out the eggs. However, with the increasing number of foreign eggs, the colour had to be much stronger to trigger a rejection.
IP:5.188.211.24  2020-11-18 16:16:18
Sergio What do you do for a living? does cipro or flagyl cause dark stools“The game is still the football game, and there’s so much hype to this game and the Army game that there’s enough pressure coming from other sources,” Navy coach Ken Niumatalolo said. “I’ll let Chet and the administration talk about the other things, the marketing, and deal with the other things, but our only focus is football.”
IP:5.188.211.24  2020-11-18 17:02:26
ahddbir O51cqlwrpdxvqlsgbn, [url=http://frfohsntocyd.com/] frfohsntocyd[/url], [link=http://odrfeqrgamlx.com/ ]odrfeqrgamlx[/link], http://hwsjkpztuyug.com/
IP:5.188.211.24  2020-11-25 04:34:02
mlmcqwl hvFob9sbhqpedljxef, [url=http://ltaqzysknohg.com/] ltaqzysknohg[/url], [link=http://skczmkoohuax.com/ ]skczmkoohuax[/link], http://dhzpcutztuio.com/
IP:5.188.211.24  2020-11-25 05:24:14
dobson TgBX0h https://www.quora.com/What-the -top-SEO-keywords-for-essay-yo u-know/answer/Alan-Smith-1772 write my essay
IP:5.188.211.13  2020-12-04 08:19:27
ТАНЫ СЭТГЭГДЭЛ
Таны нэр:
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд factnews.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдолыг 8919-9080 утсаар хүлээн авна. тэмдэгт.